Chế độ ăn uống cho người bị viêm ruột kiểm soát triệu chứng

Bạn đang phải đối mặt với những cơn đau bụng quặn thắt, tiêu chảy liên miên hay cảm giác mệt mỏi kéo dài do viêm ruột? Đừng lo, chế độ ăn uống cho người bị viêm ruột chính là “vũ khí” tự nhiên mạnh mẽ nhất giúp giảm triệu chứng nhanh chóng, hỗ trợ thuyên giảm bệnh và ngăn ngừa tái phát.

Bài viết dưới đây phòng gym Unity Fitness sẽ hướng dẫn bạn chi tiết, khoa học và dễ áp dụng nhất.

1. Chế độ ăn uống cho người bị viêm ruột là yếu tố quan trọng nhất trong kiểm soát bệnh

Viêm ruột mạn tính (IBD) gồm bệnh Crohn và viêm loét đại tràng – hai bệnh lý gây viêm kéo dài ở niêm mạc đường tiêu hóa. Người bệnh thường gặp các triệu chứng như đau quặn bụng, tiêu chảy nhiều lần/ngày, phân có nhầy hoặc máu, đầy hơi, chướng bụng, mệt mỏi kéo dài và sụt cân nghiêm trọng. Không ít trường hợp còn kèm theo các biến chứng ngoài ruột như viêm khớp, viêm da, loãng xương hoặc thiếu máu mạn tính.

Dù thuốc điều trị (thuốc sinh học, ức chế miễn dịch, corticoid) đóng vai trò chính trong việc kiểm soát viêm, chế độ ăn uống cho người bị viêm ruột được xem là “liều thuốc” tự nhiên hỗ trợ mạnh mẽ và không thể thiếu. Một chế độ ăn phù hợp không chỉ giúp:

• Giảm kích ứng niêm mạc trong đợt cấp
• Hỗ trợ phục hồi hàng rào bảo vệ ruột (mucin layer)
• Cân bằng hệ vi sinh đường ruột, tăng cường lợi khuẩn
• Ngăn ngừa suy dinh dưỡng, thiếu vi chất (sắt, B12, vitamin D, kẽm, canxi)
• Giảm tần suất và mức độ tái phát lâu dài

Nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy, bệnh nhân tuân thủ tốt dinh dưỡng có thể giảm đến 30-50% nguy cơ nhập viện do đợt cấp so với những người ăn uống không kiểm soát.

>>> Xem thêm: Chế độ ăn uống cho người rối loạn tiền đình từ chuyên gia

2. Nguyên tắc xây dựng chế độ ăn uống cho người bị viêm ruột theo từng giai đoạn

Giai đoạn cấp tính – đợt bùng phát nặng

Đây là thời điểm ruột bị viêm nặng, cần được “nghỉ ngơi” tối đa để tránh làm tổn thương thêm. Các chuyên gia khuyến cáo áp dụng chế độ ăn ít chất tồn dư (low residue/low fiber) với lượng chất xơ dưới 10g/ngày. Mục tiêu chính là giảm khối lượng phân, giảm số lần đi ngoài, hạn chế kích ứng và giúp niêm mạc có thời gian lành lại.

Thực phẩm khuyến khích trong giai đoạn này:

• Cơm trắng, cháo trắng loãng, bánh mì trắng không vỏ
• Khoai tây nghiền không vỏ, khoai lang nghiền nhuyễn
• Thịt gà luộc bỏ da hoàn toàn, cá hấp hoặc luộc (cá basa, cá hồi ít béo)
• Trứng luộc hoặc hấp
• Chuối chín mềm, táo hấp bỏ vỏ, sốt táo không đường
• Sữa chua không đường (chỉ nếu bạn dung nạp được lactose)

Trong 2–3 ngày đầu của đợt cấp, nhiều bệnh nhân thấy triệu chứng giảm rõ rệt khi áp dụng chế độ BRAT (Banana – Rice – Apple sauce – Toast). Hãy uống đủ 2–3 lít nước lọc/ngày, bổ sung oresol hoặc nước điện giải khi tiêu chảy nhiều để tránh mất nước và rối loạn điện giải.

Giai đoạn thuyên giảm – duy trì ổn định lâu dài

Khi triệu chứng đã ổn định (ít đau, đi ngoài bình thường, không máu), bạn có thể chuyển dần sang chế độ dinh dưỡng chống viêm, cân bằng và đa dạng hơn. Các nghiên cứu lớn từ năm 2024–2025 (bao gồm các thử nghiệm lâm sàng tại Mỹ và châu Âu) cho thấy chế độ ăn Địa Trung Hải mang lại hiệu quả vượt trội nhất trong việc giảm nguy cơ tái phát IBD, thậm chí hỗ trợ giảm liều thuốc duy trì ở một số bệnh nhân.

Đặc điểm nổi bật của chế độ ăn Địa Trung Hải dành cho người viêm ruột:

• Ưu tiên cá giàu omega-3 (cá hồi, cá thu, cá basa, cá mòi) ít nhất 3–4 lần/tuần
• Sử dụng dầu ô liu nguyên chất thay thế hoàn toàn mỡ động vật và dầu chiên
• Rau củ nấu chín kỹ (hấp, luộc, hầm), trái cây ít xơ như chuối, đu đủ chín
• Thêm các loại hạt (hạnh nhân, óc chó) ở mức vừa phải (khoảng 20–30g/ngày)
• Hạn chế tối đa thịt đỏ, thịt chế biến sẵn, thực phẩm siêu chế biến và đường tinh luyện

Ngoài ra, tùy theo tình trạng cá nhân, bạn có thể thử thêm:

• IBD-AID: Tăng cường prebiotic và probiotic tự nhiên, hạn chế đường lactose và đường fructose
• Low FODMAP (tạm thời): Giảm nhóm đường lên men gây đầy hơi ở những người hay chướng bụng

>>> Xem thêm: Chế độ ăn uống giảm rụng tóc hiệu quả

3. Thực phẩm nên ăn và nên kiêng trong chế độ ăn uống cho người bị viêm ruột

Nhóm thực phẩm nên ưu tiên

• Tinh bột dễ tiêu: cơm trắng, mì ống tinh chế, bột yến mạch nấu nhừ kỹ
• Protein ít béo, dễ hấp thu: thịt gà bỏ da, cá tươi, trứng luộc, đậu phụ mềm
• Rau củ nấu chín mềm: bí đỏ, cà rốt, bí đao, củ cải trắng, khoai lang
• Trái cây ít xơ và dễ tiêu: chuối chín, đu đủ chín, dưa hấu, lê gọt vỏ
• Chất béo tốt: dầu ô liu extra virgin, quả bơ (lượng vừa phải)
• Sữa chua probiotic hoặc kefir (nếu dung nạp lactose tốt)

Nhóm thực phẩm cần kiêng hoặc hạn chế nghiêm ngặt

• Rau sống và rau giàu xơ thô: bắp cải, súp lơ, rau muống, rau bina, rau cần
• Trái cây nhiều hạt/vỏ/cứng: ổi, thanh long, nho, dứa, táo sống
• Thực phẩm gây đầy hơi và lên men: hành tây, tỏi, đậu nguyên hạt, nấm, bắp cải
• Đồ chiên rán, fast-food, đồ ăn chế biến sẵn: xúc xích, thịt nguội, khoai tây chiên
• Sữa tươi nguyên kem, phô mai cứng, kem (nếu không dung nạp lactose)
• Đồ uống kích thích: nước ngọt có ga, bia rượu, cà phê đặc, trà đặc
• Gia vị cay nóng và mặn: ớt, tiêu, mù tạt, muối quá nhiều

Mẹo thực tế: Hãy ghi nhật ký ăn uống chi tiết trong 2–4 tuần đầu để xác định chính xác những thực phẩm nào khiến bạn khó chịu hơn. Mỗi người có ngưỡng chịu đựng khác nhau, không nên áp dụng máy móc.

4. Kết hợp tập yoga để hỗ trợ chế độ ăn uống cho người bị viêm ruột

Stress là một trong những yếu tố kích hoạt đợt cấp phổ biến nhất. Nhiều bệnh nhân tại TP.HCM chia sẻ rằng tập yoga nhẹ nhàng (các tư thế như Child’s Pose, Cat-Cow, Supine Twist, Legs-Up-The-Wall) giúp giảm căng thẳng đáng kể, cải thiện lưu thông máu đến ruột và hỗ trợ tiêu hóa hiệu quả hơn. Nên tập 15–20 phút mỗi ngày vào buổi sáng hoặc tối, tránh các bài tập gây áp lực lên vùng bụng.

Không tồn tại một chế độ ăn chung phù hợp cho mọi người bệnh. Hãy bắt đầu từ giai đoạn cấp với chế độ ít xơ, sau đó dần cá nhân hóa dựa trên phản ứng thực tế của cơ thể. Luôn phối hợp chặt chẽ với bác sĩ tiêu hóa và chuyên gia dinh dưỡng, đặc biệt nếu bạn đang thiếu cân nặng, thiếu máu hoặc thiếu vi chất nghiêm trọng.

Kiên nhẫn theo dõi, duy trì lối sống lành mạnh (ngủ đủ 7–8 tiếng, kiểm soát stress, vận động nhẹ) sẽ giúp bạn kiểm soát bệnh tốt hơn, giảm tần suất tái phát và tận hưởng cuộc sống thoải mái.

Nguồn: Tổng hợp

Lưu ý: Thông tin trong bài viết trên đây chỉ mang tính tham khảo, bạn hãy đến bệnh viện hay liên hệ với Bác sĩ, chuyên viên y tế để được tư vấn và chẩn đoán chính xác nhất.